Pipo İçmenin Tarihi

 

Pipo içmenin tarihçesi yüzyıllar öncesine dayansa da Avrupa’da bu tarih Amerika kıtasından tütünün Avrupa’ya ulaştığı 16. Yüzyılda başlamaktadır. Amerikan yerlilerinin “Calumet” ya da “Barış Çubuğu” adını verdikleri pipolarında tütün ya da başka bitkileri ritüellerinde kullanmak amacıyla içtikleri bilinmektedir. Eski Mısır’daki arkeolojik kazılarda pipo benzeri bulgulara rastlanmış olsa da bu objelerde içilen tütünün nereden elde edildiği gizemini korumaktadır.

 

 

 

Tütünün Avrupa’ya gelişiyle birlikte bütün dünyada yaygın biçimde kullanımının da başladığı söylenebilir. Böylece tüm dünyada farklı materyallerden pipo üretimi de yaygınlaşmıştır. Bu materyaller, kil, taş, seramik, ağaç, cam ve lületaşı biçiminde çeşitlilik göstermektedir. 1800’lü yıllarda Fransa’nın St.Claude bölgesinde “briar” ya da “bruyere” adı verilen “Erica Arborea” adlı bitkinin kökünden pipo üretimine başlanmasıyla birlikte piponun modern tarihi de başlamış olur. Türkiye’de de bulunan Erica Arborea adlı bitki, ağaç fundası, funda, süpürge tohumu ve beyaz çiçekli püren gibi isimlerle anılmaktadır. Yanmaya karşı dayanıklı oluşu ve gözenekli yapısından dolayı en dayanıklı ve ideal pipo yapım malzemesi olan briar, Şahin Pipo’nun da ürün gamında yer alan bütün pipoların hammaddesini teşkil etmektedir.

 

Pipo yapımında kullanılan bir başka popüler materyal ise “Sepiyolit” adı verilen magnezyum hidrosilikat bileşiminde alkali bir tür kil olan lületaşıdır. İngilizce ve Almanca da “meerschaum” adıyla bilinen bu maden en yaygın biçimiyle ülkemizde çıkarılmakta ve işlenmektedir. Sıvı ve gazları yoğun biçimde emici özelliğinden ötürü lületaşından yapılan pipolar konforlu bir içim sunmakta ve tüm dünyada pipo içicilerince aranmaktadır. Öte yandan mısır koçanından üretilen pipolar da her pipo severin koleksiyonunu süslemektedir.

 

 

 

 

İnsanlık tarihinin önemli kültürel olgularından biri olan pipo ve pipo içimi, zaman içinde çok sayıda gerçek ya da kurgu karakterle özdeşleşerek bir kültür halini almıştır. Albert Einstein, Bernard Shaw, J.R.R. Tolkien, Bing Crosby, Clark Gable gibi gerçek kişiliklerin yanı sıra Temel Reis, Hobbitler, Sherlock Holmes gibi kurmaca karakterlerin de pipo içmeyle özdeşleşen figürler olduğu söylenebilir.

 

Pipo bir tütün içme aracının ötesinde bir kültür ve yaşam biçimidir. Dinginlik, bilgelik, centilmenlik gibi kavramları çağrıştıran bu kültürün temel sırrı tütün içmenin en doğal ve katkısız yöntemi oluşunda saklıdır.

 

 

Piponun Anatomisi ve Pipo Şekilleri

Pipo, kafa ve ağızlık denen iki temel parçadan oluşur. Bu temel parçalar kendi arasında bölümlere ayrılmaktadır. Kafa kısmında tütünün koyulduğu hazne ve ağızlık kısmıyla birleşmeyi sağlayan duman yolu bulunur. İçinden duman yolunun geçtiği kafanın ince kısmına sap (shank) adı verilir. Ağızlık kısmı ise gövde (stem) ve geçme parçası (tenon) biçiminde isimlendirebileceğimiz iki temel parçadan oluşmaktadır. Geçme parçasına filtreli pipolarda filtre yerleştirilmektedir. Piponun içimi, hazne bölümüne yerleştirilen tütünün yakılarak, ağızlık aracılığıyla ağızdan solunması biçiminde gerçekleştirilen bir eylemdir.

 

Pipolar, dönemin modası ve eğilimlerine göre belirlenen yüzlerce farklı şekilde tasarlanabilirler. Başlıca pipo şekilleri, düz (billiard, apple, lovat, canadian, dublin vs) ve eğri (bent billiard, bent bulldog, calabash, Tomahawk vs.) pipolardır. Piponun şekli tamamen kullanıcısının zevk ve beğenisine göre tercih edilmesine rağmen, kullanım ve içim kolaylığı açısından yeni başlayanlara düz pipolar önerilmektedir. Düz pipoların, duman yolu herhangi bir kesintiye uğramaksızın düz biçimde ilerlediğinden bu pipoların yeni başlayanlarca daha rahat kullanılabildiği gözlemlenmiştir. Piponun deliklerinin ve duman yolunun açılmasında farklı markalarca tercih edilen değişik yöntemler kullanılabilmektedir.

piposekilleri2

Pipoların kafa kısımları kadar ağızlık tasarımları da farklılık gösterebilmektedir. Boyun kısmı düz biçimde kafa ile buluşan (tapered) ağızlıkların yanı sıra boyundan incelerek ağız kısmına ulaşan basık (saddle) ağızlık modelleri de yaygın olarak kullanılmaktadır. Ağızlığın ağıza alınan ve dudak adı verilen (lip) kısmı da genel de iki farklı biçimde üretilir. Peterson firmasının bulduğu ve kendi adıyla anılan P-Lip ağızlıkların yanı sıra balık kuyruğu adı verilen (Fishtail) ağızlıklar da mevcuttur.

 

Pipo haznesinin aldığı tütün miktarı modele göre farklılık göstermekle birlikte ortalama 3 gram civarındadır. Bu büyüklükte bir hazne ile 30 dakika ile bir saat arası içim yapılabilir.

 

Alınacak pipo modelinin seçiminde çene ve yüz yapısının yanı sıra, kişisel beğeniler ve kullanıcı yaşı gibi faktörler de etkili olabilmektedir. Pipolar uzun ömürlü tütün içme araçlarıdır. Bakımı ve kullanımı dikkatli ve özenli biçimde gerçekleştirilen bir pipo ömür boyu kullanıcısına hizmet edecektir. Bu yüzden pipo seçerken azami ölçüde dikkat ve araştırma gerekir. Fiyatı yüksek pipolar her zaman en keyifli ve kaliteli içim deneyimini yansıtmayabileceği gibi en basit ve ucuz pipoların da her zaman kalitesiz olmayacağı unutulmamalıdır.

 

Pipo Nasıl İçilir?

 

Pipo içmeye başlamadan önce içicinin yanında bulundurması gereken iki temel araç vardır: Pipoyu yakmaya uygun bir pipo çakmağı ya da kibrit ve pipo içerken bir çok farklı amaç için ihtiyaç duyulacak Pipo kaşığı.

 

İşaret parmağı ile baş parmak kullanılarak alınan bir miktar tütün, piponun haznesinin dibine seyrek biçimde yerleştirilir. Bu ilk yerleştirme için yerçekimi kuvvetinden yararlanılarak tütünün haznenin dibine bırakılması en kullanışlı yöntemdir. Ardından alınan bir miktar daha tütünle hazne ikinci kez doldurulur. Son aşamada biraz daha tütün konularak hazne ağzına kadar doldurulur. İkinci ve üçüncü parti tütünün hazneye doldurulması sırasında ilkine oranla biraz daha sıkı doldurulması gerekmektedir.

 

 

 

 

Tütün doldurulduktan sonra, pipo ağıza alınarak çekişi kontrol edilmelidir. Eğer tütün çok sıkıysa çekilmesi güç, çok seyrekse çekilmesi kolay olacaktır. Burada ideal olan ölçüt piponun ağızlığından gelen havanın ne çok fazla ne de çok az olmasının sağlanmasıdır. Çok seyrek doldurulan bir pipoda tütün hızlıca yanarak hem aşırı ısınmaya hem de kalitesiz bir duman çekişine neden olacak, ayrıca piponun haznesinin yakılarak zarar görmesi söz konusu olacaktır. Çok sıkı doldurulmuş bir pipoda ise tütünün homojen biçimde yanması sağlanamayacağı gibi aşırı sulanma ve fokurdama sorunları da baş gösterecektir. Bu noktada etkili metot, içicinin denemeleriyle ideal halini alacaktır.

 

Doldurulan pipo ağıza alınarak bir kibrit ya da çakmak yardımıyla yakılır. Haznenin üzerine getirilen çakmak ya da kibrit, tütünle doğrudan temas etmeyecek bir mesafeden yakılarak alevin tütüne değmesi sağlanmalıdır. Dairesel hareketlerle tütünün tüm sathının tutuşturulmasını sağlayacak biçimde 5-6 saniye kadar yakıldıktan sonra pipo kaşığının küt ucu yardımıyla yanan tütün hafifçe bastırılarak pekiştirilmelidir. Bu aşamada yanışın tam anlamıyla gerçekleşmesi için çakmak ya da kibrit 1-2 saniye kadar yeniden kullanılmalıdır. Bütün bu işlemler sırasında pipo hafifçe içe çekilerek yanma işleminin gerçekleşmesine yardımcı olunmalıdır. Pipo artık içime hazırdır. İçim boyunca pipo kaşığı ihtiyaç duyulan her sıklıkta kullanılarak haznedeki tütünün pekişmesi ve yanışı kontrol altında tutulmalıdır. Piponun içim sırasında bir kaç kez sönmesinde hiç bir sakınca yoktur ve tekrar yakılıp tütün pekiştirilerek içime devam edilebilir. Pipoyu yakarken yüksek ve hızlı alev çıkaran turbo çakmaklar kullanılmamalıdır. Daha çok puro içiminde kullanılan bu tür çakmakların alevi piponun ağacına zarar verebilir. Pipoyu yakmak için kibrit kullanıldığında, ilk yakma anında kibritin bir süre pipodan uzak tutulmasıyla içeriğindeki sülfürün yol açtığı istenmeyen kokunun solunması engellenmiş olacaktır.

 

Pipo içimi, sigara ya da başka tütün ürünlerinden farklılık göstermektedir. Bu yüzden duman ciğerlere çekilmemeli ya da burundan dışarı verilmemelidir. Pipo içimi sırasında insan vücudunun aktif olarak kullanılan organları, ciğerler ya da solunum yolları değil ağız ve damaktır. Piponun nasıl içilmesi gerektiğine model oluşturan en yakın örnek, pipet yardımıyla bir sıvının içilmesidir. Pipo ağızın kısa aralıklı ve derin olmayan öf-pöf hareketleriyle içilir. Ağızdan alınan duman yine ağızdan dışarı verilir.

 

Haznedeki tütün piponun dibini yakmamaya özen gösterilerek sonuna kadar içilebilir. Böylesi bir içim piponun alıştırılması (break-in) diye tabir edilen ve zaman içinde haznenin her tarafının kurum tabakasıyla kaplanmasını hedefleyen sürecin başarıyla tamamlanmasını sağlar.

 

İçimi tamamlanan pipo soğumaya bırakılır. 5 dakika soğuduktan sonra haznesindeki tütün pipo kaşığı yardımıyla dışarı çıkarılan pipo, temizlenerek bir sonraki içime kadar dinlenmeye bırakılmalıdır.

 

Piponun Temizlenmesi

İçimi ve soğuması tamamlanan piponun haznesi içinde hiç bir tütün kalıntısı kalmayacak biçimde pipo kaşığı yardımıyla boşaltılmalıdır. Bu boşaltma işlemi sırasında piponun sert zeminlere ya da cisimlere vurulması kesinlikle önerilmez. Yine de böyle bir ihtiyaç için üretilmiş, ortasında şişe mantarı bulunan pipo kül tablaları mevcuttur.

 

piponuntemizligi1

 

Haznesi boşalmış olan piponun ağızlık kısmı ile kafa kısmı birbirinden ayrılır.

Pipo temizleyicisi adı verilen ve metal bir tele sarılmış pamuklu fırçadan oluşan pipo temizleme çubuğu öncelikle ağızlık kısmının temizlenmesinde kullanılmalıdır. Ağızlık içinde dairesel hareketlerle temizliği sağlayan pipo temizleme çubuğu çıkarılarak kafanın duman yolu kısmına sokularak yine aynı hareketlerle buradaki kalıntıların da temizlenmesinde kullanılır. Aynı çubuk son olarak ikiye katlanarak hazne içinin temizliğini de yaptıktan sonra çöpe atılır.

 

 

Temizliği tamamlanan pipo bir sonraki içime kadar dinlendirilmelidir. Organik ve emici bir materyal olan Briar’dan yapılan pipoların keyifli bir içim konforu sağlayabilmesi için en az bir gün süreyle dinlenmesi zorunludur. Bu yüzden pipo içicilerin günlük pipo içimlerini sekteye uğratmayacak sayıda farklı pipoya sahip olmaları önerilir. Elbette bu sayı, pipo içicisinin bütçesiyle doğru orantılı olmakla birlikte bu hobinin sağlıklı biçimde sürdürülmesi açısından yeterli sayıda pipoya sahip olunması tavsiye edilir.

Piponun alıştırılması

 

Yeni alınan pipoların içimine başlamadan önce bazı noktalara dikkat edilmesi gereklidir.

 

Üretimden kaynaklanan toz ve diğer kalıntılardan arındırmak amacıyla yeni bir piponun ağızlık, hazne ve duman yolu bir pipo temizleme çubuğuyla temizlenmelidir.

 

Günümüzde bir çok firma ürettikleri pipoları, haznelerin istenmeyen yanmalara maruz kalmasını önlemek amacıyla karbon tabakasıyla kaplanmış halde satışa sunarlar. Bazı pipolarda ise bu önceden kaplanmış karbon tabakası bulunmaz. Pipoların konforlu bir içim keyfi sunması ve ağacın yanmasını önlemek amacıyla haznesinin kurum bağlaması sürecine “Alıştırma” (break-in) adı verilir. Alıştırma zaman ve biraz da dikkat isteyen bir süreçtir.

 

 

Piponuzu ilk kez doldurup yakmadan önce suyla ıslattığınız işaret parmağınızı hazne içerisinde gezdirerek duvarlarını ve dibini nemlendirmek alıştırma süreci için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Böylece yanan tütünün külleri haznenin duvarlarına daha iyi biçimde yapışarak kurum bağlamasını hızlandıracaktır.

 

Piponun alıştırma sürecinde ilk iki içimde, haznenin 1/3’ü kadar tütün doldurmak, sonraki iki içimde 2/3’ü kadar ve son olarak tam dolum yaparak içmek önerilir.

 

Yeni alınan bir piponun ilk içimlerinde yabancı tatlar vermesi normaldir. Bu tat ve koku hissi sonraki içimlerde kaybolarak tütünün tadının rahatlıkla alınabildiği bir içim deneyimine ulaşılmasını sağlayacaktır.

Dil Yanması ve Fokurdama

 

Pipoya yeni başlayanların yaptığı en temel hata, pipoyu çok hızlı içmektir. Özellikle sigara ve puro kullanımından gelen bu alışkanlık piponun aşırı ısınmasına ve sulanan tütünün fokurdamasına yol açmakla birlikte piponun ağacının yanmasına da sebebiyet verebilir.

 

İçim sırasında piponun elde tutulamayacak kadar ısınması söz konusu olduğunda bir kenara bırakılarak soğuması beklenmeli ve ardından yeniden yakılarak içime devam edilmesi gerekmektedir.

 

Yine pipoya yeni başlayanların en çok yakındığı ve zaman zaman bu hobiden uzaklaşmalarına neden olan bir başka konu da dil yanmasıdır. Pipo tütünleri birbirinden farklı yöntemlerle içime hazır hale getirilirler. Özellikle aromatik olarak adlandırılan tütünlerin içerisinde kıvam arttırıcı ve aroma sağlayıcı maddeler bulunabilir. Söz konusu maddeler ve tütünün doğal yapısında bulunan bazı diğer maddeler, “Dil Yanması” diye tabir edilen ve dilin tat almaya yarayan hassas yüzeylerinde asit marifetiyle yanma hissi oluşturan bir duruma neden olurlar. Bu istenmeyen durumun ilk kez pipo içenlerde görülmesi kaçınılmaz bir olaydır. Bu durumun sonsuza kadar süreceğini düşünene bir çok yeni pipo içicisi bu hobilerinden soğuyarak uzaklaşırlar. Oysa bu durum geçicidir ve bir süre sonra dilin pipo içimine alışmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmaktadır. Yine de dil yanmasını önlemenin temel çaresi pipoyu yavaş içmekte saklıdır.

Pipo Tütünleri Hakkında

Pipolar yalnızca bu amaç için üretilmiş tütünlerle içilmelidirler. Paketlenmiş sigaraların içinde bulunan tütün ya da sigara sarmak için kıyılmış tütünlerle pipo içmek, hem beklenen keyfi vermekten uzak hem de amacı dışında bir kullanım olduğu için pipoya zarar verme ihtimali barındıran bir deneyim olacaktır. Tütünün ana vatanı sayılan bir coğrafyada bulunmasına rağmen kullanıcıların kaliteli pipo tütünlerine ulaşmakta çok büyük zorluk yaşadığı ülkemizde bu tür tütünlerin pipo içiminde kullanımı kimilerine göre zaruret arz etse de kesinlikle tavsiye edilmez.

 

Dünyada pipo tütünleri temel olarak Virginia, Burley, Perique, Turkish/Oriental, Latakia ve Black Cavendish türlerinden oluşmaktadır. Bu adı geçen tütünlerin birbirleriyle çeşitli oranlar ve yöntemlerle harmanlanmasıyla farklı karışımlar elde edilmektedir.

 

Pipo tütünleri kesim türlerine göre de farklı adlar almaktadır. Preslenmiş tütünlerin dilimlenmesinden elde edilen Flake, kıyılmış tütünlerden elde edlien Shag ve Ribbon ve yine preslenmiş tütünlerin blok halinde kesilmesiyle elde edilen Plug ile iç içe sarılıp uzun halatlar şeklinde sıkıştırılan Rope tarzı tütünler bunların en başlıcalarıdır. Pipo severler damak tatları ve beğenilerine göre bu tütünlerin hepsini ya da bir kaçını tercih edebilmektedirler. Kesin bir kural olmamakla birlikte aromalarının birbirine karışmasını engellemek amacıyla farklı tütün türlerinin farklı pipolarla içilmesi, pipo içicileri arasında sıklıkla karşılaşılan bir eğilimdir.

 

Pipoya yeni başlayanlara kullanım kolaylığı açısından, ilk zamanlar “Ribbon” ya da bir kaç farklı kesimin bir arada harmanlandığı “Mixture” tarzı tütünleri tercih etmeleri önerilir.